Miarka wzrostu na ścianie i królik w czterech wiekach: niemowlę odwraca się od grzechotki, maluch na palcach przy odkurzaczu, przedszkolak trzyma skarpetkę z daleka, uczeń mocno dociska kredkę

Najczęstsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej to bardzo silna reakcja na dotyk, metki i hałas, lęk przed huśtaniem albo odwrotnie, ciągłe szukanie ruchu i mocnych wrażeń, wybiórcze jedzenie oraz niezgrabność ruchowa. U niemowlęcia wyglądają inaczej niż u trzylatka, a u dziecka przed szkołą jeszcze inaczej, dlatego podzieliłam je według wieku. Na końcu piszę, czego z takiej listy nie da się rozstrzygnąć i co zanotować przed wizytą.

Integracja sensoryczna to sposób, w jaki układ nerwowy odbiera i porządkuje bodźce z ciała i otoczenia: dotyk, ruch, równowagę, dźwięki, obraz. Kiedy ten proces przebiega nietypowo, dziecko reaguje na zwykłe sytuacje za mocno albo za słabo. Zaburzenia integracji sensorycznej nie są osobną chorobą w międzynarodowych klasyfikacjach medycznych (ICD-11 i DSM-5). Diagnoza SI to ocena terapeutyczna, nie lekarska, i nie zastępuje badania u pediatry czy neurologa.

Zanim przejdziesz do list: każde dziecko ma dni, kiedy nie znosi metek, nie chce myć głowy albo biega jak nakręcone. Pojedynczy sygnał zwykle o niczym nie świadczy. Niepokój budzi dopiero zestaw objawów, który utrzymuje się tygodniami i utrudnia codzienne życie: ubieranie, jedzenie, zabawę z innymi dziećmi, sen.

1. Nadwrażliwość i podwrażliwość sensoryczna

Objawy idą w dwóch kierunkach. Dziecko nadwrażliwe odbiera bodźce za mocno: unika dotyku, hałasu, ruchu, nowych smaków, płacze przy myciu głowy i obcinaniu paznokci. Dziecko podwrażliwe odbiera je za słabo i dlatego ich szuka: wszystko wkłada do ust, uderza, ściska, kręci się bez końca, słabo reaguje na ból po upadku. To samo dziecko może być nadwrażliwe na dźwięki i jednocześnie szukać mocnego ruchu. Dlatego na listach poniżej obok siebie stoją objawy, które wyglądają jak przeciwieństwa.

2. Objawy zaburzeń SI u niemowlęcia (do 1. roku życia)

W tym wieku nie mówimy jeszcze o diagnozie SI, ale rodzice i fizjoterapeuci widzą pierwsze sygnały. Zwróć uwagę, jeśli dziecko:

  • bardzo nie lubi leżenia na brzuchu i trudno mu podnieść głowę,
  • płacze przy kąpieli, przewijaniu, obcinaniu paznokci znacznie mocniej niż inne dzieci,
  • źle znosi jazdę samochodem lub wózkiem albo odwrotnie, uspokaja się tylko w ruchu,
  • nie lubi być noszone i przytulane albo wymaga noszenia bez przerwy,
  • ma duże trudności z zasypianiem mimo zmęczenia.

Jeśli niemowlę wygina się w łuk, jest bardzo wiotkie albo układa się wyraźnie asymetrycznie, najpierw pokaż je pediatrze. To sygnały, które wymagają badania lekarskiego, czasem skierowania do neurologa. Dopiero potem przychodzi czas na fizjoterapeutę dziecięcego, który oceni napięcie mięśniowe i rozwój ruchowy. W Bolesławcu prowadzimy fizjoterapię niemowląt i dzieci, więc możesz zacząć u nas.

3. Objawy u dwulatka

Dwulatek odkrywa świat ciałem, więc tu łatwo pomylić temperament z trudnością. Sygnały, które warto obserwować:

  • dziecko unika zabaw z piaskiem, błotem, farbami, nie chce dotykać nowych faktur,
  • albo przeciwnie, wszystko wkłada do ust, uderza, ściska, szuka mocnych wrażeń,
  • boi się huśtawki, zjeżdżalni, odrywania stóp od ziemi,
  • bardzo wybiórczo je, reaguje odruchem wymiotnym na nowe konsystencje,
  • zatyka uszy przy odkurzaczu, suszarce, w sklepie,
  • często się potyka, wpada na meble, zaczęło chodzić dopiero po 18. miesiącu.

Jedna ważna uwaga. Jeśli dwulatek nie mówi pojedynczych słów, nie pokazuje palcem tego, co go interesuje, i nie reaguje na swoje imię, najpierw idź do pediatry. Te sygnały wymagają szerszej oceny rozwoju, a patrzenie na nie wyłącznie przez pryzmat integracji sensorycznej może opóźnić właściwą diagnozę.

4. Objawy u trzylatka i czterolatka

To wiek, w którym najwięcej rodziców trafia do nas po raz pierwszy, zwykle po uwadze z przedszkola. Typowe sygnały:

  • dziecko nie znosi metek, szwów w skarpetkach, czesania, mycia głowy,
  • unika grupy, zasłania uszy na sali, płacze podczas hałaśliwych zabaw,
  • jest w ciągłym ruchu, kręci się, nie potrafi usiedzieć na dywanie nawet chwilę,
  • nie lubi zabaw ruchowych na placu zabaw albo szuka ich bez końca i bez poczucia ryzyka,
  • ma trudności z ubieraniem się, trzymaniem łyżki, rysowaniem, układaniem klocków,
  • szybko się frustruje, wybucha złością, trudno mu się uspokoić po zmianie planu.

W przedszkolu takie dziecko bywa nazywane niegrzecznym albo nieśmiałym. Często jego układ nerwowy reaguje na bodźce za mocno albo za słabo i dziecko robi, co może, żeby sobie z tym poradzić.

5. Pięciolatek i sześciolatek: rok przed szkołą

Rok przed szkołą trudności sensoryczne zaczynają przeszkadzać w nauce:

  • dziecko ma słaby chwyt kredki, szybko męczy się przy rysowaniu i pisaniu szlaczków,
  • ma kłopot z jazdą na rowerze, łapaniem piłki, staniem na jednej nodze,
  • nie potrafi długo skupić uwagi, zwłaszcza w głośnej sali,
  • unika zabaw zespołowych, nie nadąża za rówieśnikami w ruchu,
  • nie znosi obracania, karuzel, zabaw do góry nogami,
  • nadal reaguje bardzo silnie na dźwięki, światło, dotyk.

Jeśli widzisz kilka z tych sygnałów, warto zrobić diagnozę przed pierwszą klasą. Daje to czas na terapię, zanim dojdą wymagania szkolne: siedzenie w ławce, pisanie, praca w hałasie.

6. Czego nie da się rozstrzygnąć z listy

Lista nie zastąpi diagnozy. Te same zachowania mogą mieć inne przyczyny: wadę słuchu lub wzroku, alergię, opóźnienie rozwoju mowy, trudności emocjonalne w rodzinie. Zaburzenia integracji sensorycznej często współwystępują z ADHD i spektrum autyzmu, ale nie są z nimi tożsame, a nietypowe reagowanie na bodźce jest jednym z objawów branych pod uwagę przy rozpoznawaniu autyzmu. Dlatego w naszej diagnozie zaczynamy od godzinnej rozmowy z rodzicami bez dziecka, a dopiero potem, na drugim spotkaniu, pracujemy z dzieckiem. Nie stawiamy wniosków po jednym spotkaniu, a jeśli coś wskazuje na inną przyczynę, mówimy o tym i kierujemy dalej.

7. Dzienniczek obserwacji: co zapisać przed wizytą

Zanim zdecydujesz się na diagnozę, przez tydzień zapisuj sytuacje, w których dziecko reaguje nietypowo. Notuj cztery rzeczy: co się działo, o jakiej porze dnia, jak dziecko zareagowało i jak długo trwało uspokajanie. Dopisz też, co pomaga: przytulenie, cisza, ruch, odwrócenie uwagi. Taki dzienniczek bardzo porządkuje pierwszą rozmowę, bo z pamięci rodzice podają zwykle tylko najbardziej dramatyczne sytuacje, a dla nas równie ważne są te codzienne.

8. Diagnoza w Kaliszu i Bolesławcu

Jeśli chcesz porozmawiać o swoim dziecku, zapraszamy do Kalisza i Bolesławca. Diagnoza integracji sensorycznej obejmuje dwa albo trzy spotkania, zależnie od metody, i kosztuje 620 zł. Jeśli nie masz pewności, czy to w ogóle temat sensoryczny, możesz zacząć od konsultacji specjalistycznej bez dziecka za 220 zł. Ile kosztuje terapia i co można dostać bezpłatnie, w ramach NFZ i WWR, opisuję w osobnym wpisie.

Zapisy telefoniczne: 572 703 532.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje diagnozy ani konsultacji ze specjalistą.

Źródła

  1. Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej (PSTIS)

AUTOR

Paulina Okrasa-Burczyk, założycielka Centrum Równowaga, psycholog, Kalisz

Paulina Okrasa-Burczyk

Więcej o mnie...